Lớp 11 · Kết nối tri thức với cuộc sống · Viết
Viết: Nghị luận về một tác phẩm thơ (cấu tứ và hình ảnh)
Mục tiêu bài học
- Xác định trọng tâm: cấu tứ và hệ thống hình ảnh của bài thơ.
- Tìm ý, lập dàn ý với luận điểm rõ ràng.
- Phân tích có lí lẽ, bằng chứng xác đáng.
- Đánh giá giá trị của cấu tứ và hình ảnh trong việc thể hiện chủ đề.
1. Yêu cầu của kiểu bài
- Giới thiệu ngắn gọn bài thơ (tác giả, vị trí, lí do lựa chọn).
- Xác định rõ trọng tâm: cấu tứ độc đáo và sự chi phối của nó đến hệ thống hình ảnh.
- Phân tích từng khía cạnh bằng lí lẽ, bằng chứng xác đáng.
- Đánh giá giá trị của cấu tứ và hình ảnh trong việc thể hiện những khám phá mới về con người và cuộc sống.
2. Cách tìm ra cấu tứ của bài thơ
- Bài thơ bắt đầu từ đâu (một âm thanh, một cảnh, một câu hỏi)? Kết thúc ở đâu?
- Hình ảnh trung tâm là gì? Các hình ảnh khác xoay quanh nó như thế nào?
- Có sự đối lập, tương phản, vận động nào chi phối mạch thơ?
3. Dàn ý chung
- Mở bài: giới thiệu bài thơ; nêu vấn đề (cấu tứ và hình ảnh).
- Thân bài:
- Khái quát cấu tứ của bài thơ.
- Phân tích hệ thống hình ảnh theo mạch cấu tứ (từng chặng, từng khổ).
- Chỉ ra mối liên hệ giữa cấu tứ, hình ảnh và chủ đề.
- Đánh giá nét độc đáo, so sánh với bài thơ khác (nếu cần).
- Kết bài: khẳng định giá trị nghệ thuật và tư tưởng; ấn tượng cá nhân.
4. Ví dụ: Tràng giang
- Cấu tứ: đối lập giữa không gian vô biên và những sự vật nhỏ bé, lẻ loi.
- Hình ảnh: cành củi khô, cồn nhỏ, bến cô liêu, bèo dạt, cánh chim nhỏ… đều được đặt trong không gian mênh mông, làm nổi bật nỗi cô đơn.
- Đánh giá: cấu tứ giúp bài thơ diễn tả "nỗi sầu vũ trụ" của cái tôi Thơ mới và lòng yêu nước thầm kín.
5. Bảng tự kiểm tra
| Tiêu chí | Đạt |
|---|---|
| Nêu đúng cấu tứ của bài thơ | ☐ |
| Phân tích hình ảnh gắn với cấu tứ, không tách rời | ☐ |
| Dẫn chứng thơ chính xác, phù hợp | ☐ |
| Có đánh giá giá trị, ý kiến riêng | ☐ |
| Diễn đạt mạch lạc, đúng chính tả | ☐ |
