Lớp 12 · Kết nối tri thức với cuộc sống · Đọc hiểu
Giấu của (Trích Quẫn – Lộng Chương)
Mục tiêu bài học
- Nắm được những nét chính về Lộng Chương và vở hài kịch Quẫn.
- Phân tích tình huống kịch và hành động "giấu của".
- Nhận biết thủ pháp gây cười qua lời thoại, cử chỉ, chỉ dẫn sân khấu.
- Rút ra bài học về cách ứng xử với những thay đổi của xã hội.
1. Tìm hiểu chung
- Lộng Chương (1918 – 2003): nhà viết kịch, đạo diễn, được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật năm 2000. Hài kịch của ông dựng được nhiều tính cách đáng cười; tiếng cười nhằm cải tạo hơn là tiêu diệt đối tượng.
- Vở Quẫn: tác phẩm kinh điển của hài kịch Việt Nam, được công diễn hàng nghìn buổi. Bối cảnh miền Bắc những năm 1960, khi nhà nước thực hiện công tư hợp doanh.
- Cốt truyện: ông bà Đại Cát — chủ một xưởng dệt — tìm mọi cách giấu, tẩu tán tài sản trước khi xưởng chuyển thành công tư hợp doanh. Mẹ và em gái biết chuyện cũng đòi chia phần. Con gái Thúy Trinh cùng người yêu là những thanh niên tin vào con đường mới. Cuối cùng chỗ giấu của bị phát hiện, ông bà nhận ra mình đã "quẫn".
- Đoạn trích: ông bà Đại Cát tìm cách giấu vàng sau những bức ảnh trong phòng khách.
2. Đọc hiểu chi tiết
2.1. Tình huống "giấu của"
Chủ trương mới là việc chung, minh bạch; nhưng ông bà Đại Cát lại lén lút, sợ hãi, nghi ngờ tất cả mọi người. Hành động giấu của càng vụng về, càng cẩn thận lại càng dễ lộ — tình huống dở khóc dở cười.
2.2. Nhân vật
- Ông Đại Cát: tham lam, hay lo sợ, tự cho mình khôn ngoan.
- Bà Đại Cát: đa nghi, toan tính, nói nhiều.
- Hai vợ chồng vừa phối hợp vừa cãi vã, nghi kị nhau — tiếng cười bật ra từ sự mâu thuẫn trong chính họ.
2.3. Thủ pháp gây cười
- Lời thoại đời thường, chơi chữ, nói lỡ.
- Cử chỉ lén lút, hốt hoảng được phóng đại qua chỉ dẫn sân khấu.
- Tương phản giữa vẻ "khôn ngoan" tự nhận và sự vụng về thực tế.
3. Tổng kết
- Nội dung: phê phán thái độ, hành động tiêu cực của một lớp người trước chủ trương chung của xã hội. Bài học còn nguyên giá trị: không nên đi ngược chuẩn mực chung; cần tỉnh táo để không tự đẩy mình vào thế "quẫn".
- Nghệ thuật: tình huống độc đáo; nhân vật hiện lên qua lời nói, cử chỉ, hành động; ngôn từ trào phúng; chỉ dẫn sân khấu cụ thể.
4. Luyện tập
- Chỉ ra hai chi tiết gây cười nhất trong đoạn trích và giải thích.
- Nhan đề Quẫn có ý nghĩa gì?
- So sánh tiếng cười trong Giấu của và Nhân vật quan trọng.
