Lớp 10 · Kết nối tri thức với cuộc sống · Đọc hiểu
Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời (Trích sử thi Ê-đê)
Mục tiêu bài học
- Nắm được đặc điểm sử thi Ê-đê và nội dung chính của sử thi Đăm Săn.
- Phân tích hình tượng người anh hùng Đăm Săn trong cuộc hành trình.
- Nhận biết đặc trưng nghệ thuật: phóng đại, so sánh, trùng điệp, không gian kì vĩ.
- Hiểu bi kịch và ý nghĩa của khát vọng vượt giới hạn.
1. Tìm hiểu chung
- Sử thi Ê-đê: thuộc kho tàng sử thi Tây Nguyên, được hát kể trong những đêm dài bên bếp lửa nhà dài, gắn với sinh hoạt cộng đồng buôn làng.
- Đăm Săn: sử thi anh hùng tiêu biểu, kể về người tù trưởng giàu mạnh, tài giỏi Đăm Săn — người chiến thắng những tù trưởng độc ác, đem lại sự giàu mạnh cho buôn làng, và có khát vọng chinh phục cả thiên nhiên.
- Đoạn trích: phần cuối của sử thi. Sau khi đã lừng lẫy khắp vùng, Đăm Săn quyết đi bắt Nữ Thần Mặt Trời về làm vợ.
2. Đọc hiểu chi tiết
2.1. Hành trình của người anh hùng
- Đăm Săn băng qua rừng núi, vượt nhiều chặng đường xa xôi để đến nhà Nữ Thần Mặt Trời.
- Dù được can ngăn, khuyên rằng việc ấy không thể làm được, chàng vẫn kiên quyết theo đuổi.
- Khi không đạt được mục đích, trên đường trở về, chàng sa vào khu rừng sáp đen và bị lún chết.
2.2. Vẻ đẹp và bi kịch của Đăm Săn
- Vẻ đẹp: mạnh mẽ, phi thường, dám nghĩ dám làm, tràn đầy khát vọng khám phá, chinh phục tự nhiên — kết tinh khát vọng của cả cộng đồng.
- Bi kịch: người anh hùng thất bại khi đối đầu với sức mạnh của tự nhiên và những giới hạn mà cộng đồng thời ấy chưa thể vượt qua.
- Ý nghĩa: cái chết của Đăm Săn không làm giảm tầm vóc anh hùng mà khẳng định một khát vọng lớn lao; đồng thời gợi bài học về sự hài hòa giữa con người và tự nhiên.
2.3. Nghệ thuật sử thi
- Phóng đại, so sánh: làm nổi bật tầm vóc phi thường của nhân vật và không gian kì vĩ.
- Trùng điệp: lặp lại hành động, lời nói, cấu trúc câu, tạo nhịp điệu hào hùng như lời hát kể.
- Không gian: rộng lớn, nối liền thế giới con người với thế giới thần linh.
- Đối thoại: giúp bộc lộ tính cách, ý chí của nhân vật.
3. Tổng kết
- Nội dung: ca ngợi khát vọng chinh phục tự nhiên, vươn tới cái đẹp, cái lớn lao của người anh hùng; phản ánh quan niệm, ước mơ của cộng đồng Ê-đê.
- Nghệ thuật: ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhịp điệu; phóng đại, so sánh, trùng điệp; không gian kì vĩ.
Khát vọng vượt lên giới hạn là động lực để con người phát triển; nhưng sự tôn trọng tự nhiên là điều kiện để khát vọng ấy bền vững.
4. Luyện tập
- Tìm các câu văn sử dụng phép trùng điệp, so sánh trong đoạn trích; nêu tác dụng.
- Theo em, Đăm Săn thất bại hay chiến thắng? Hãy lí giải.
- So sánh Đăm Săn với Héc-to: điểm giống và khác nhau trong vẻ đẹp người anh hùng.
