Lớp 10 · Kết nối tri thức với cuộc sống · Đọc hiểu
Mùa xuân chín (Hàn Mặc Tử)
Mục tiêu bài học
- Nắm được những nét chính về Hàn Mặc Tử và phong trào Thơ mới.
- Phân tích bức tranh thiên nhiên và con người trong bài thơ.
- Nhận biết mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình.
- Cảm nhận nét đặc sắc về ngôn từ, hình ảnh, nhịp điệu.
1. Tìm hiểu chung
- Hàn Mặc Tử (1912 – 1940): tên thật Nguyễn Trọng Trí, quê Quảng Bình, một trong những nhà thơ có sức sáng tạo mạnh mẽ nhất của phong trào Thơ mới. Cuộc đời ngắn ngủi, chịu nhiều bệnh tật nhưng thơ ông tràn đầy khát khao giao cảm với đời.
- Bài thơ: in trong tập Đau thương (1938). Thể thơ bảy chữ, gồm bốn khổ.
- Mạch thơ: từ cảnh xuân rực rỡ (khổ 1) → con người trong xuân (khổ 2, 3) → nỗi nhớ, bâng khuâng (khổ 4).
2. Đọc hiểu chi tiết
2.1. Bức tranh mùa xuân
Nắng ửng hồng làm tan làn khói mơ; mái nhà tranh lấm tấm vàng; gió trêu đùa tà áo biếc trên giàn thiên lí. Cảnh xuân hiện lên tươi tắn, trong trẻo, chan hòa ánh sáng và màu sắc. Từ láy "sột soạt" gợi âm thanh sống động, khiến thiên nhiên như có tâm hồn, biết đùa vui.
2.2. Con người giữa mùa xuân
- Bóng xuân sang trên ngàn cỏ — mùa xuân như đang về trong từng vật.
- Tiếng hát của những cô gái quê "vắt vẻo" lưng chừng núi, "hổn hển" như lời của nước mây, "thầm thĩ" với ai ngồi dưới trúc. Các từ láy độc đáo vừa gợi âm thanh, vừa gợi hình dáng, cảm xúc — thể hiện nghệ thuật chuyển đổi cảm giác.
- Tiếng ca mang theo sức sống tuổi trẻ, cả những e ấp, ngập ngừng của thôn nữ trước tình yêu và tương lai.
2.3. Nỗi bâng khuâng của "khách xa"
Trước mùa xuân "chín" — đã đến độ đầy đặn nhất — người khách xa bỗng bâng khuâng nhớ làng, nhớ một người chị năm nào gánh thóc dọc bờ sông nắng trắng. Câu hỏi khép lại bài thơ gợi nỗi nhớ, sự tiếc nuối và cả nỗi lo âu trước sự trôi chảy của thời gian: cái đẹp đã chín thì cũng sắp tàn.
3. Tổng kết
- Nội dung: bức tranh mùa xuân tươi mới, đậm hương sắc đồng quê; tâm trạng chuyển biến tinh tế từ say đắm đến bâng khuâng, hoài niệm trước sự phôi pha của thời gian và cái đẹp.
- Nghệ thuật: hình ảnh bình dị mà giàu sức gợi; chuyển đổi cảm giác; từ láy đặc sắc; nhịp điệu linh hoạt; kết cấu đan xen hiện tại và kí ức.
- Ý nghĩa: tiếng lòng khát khao giao cảm với cuộc đời, với con người, đặc biệt là những người lao động bình dị.
Tuổi trẻ và cái đẹp là hữu hạn — hãy biết trân trọng và sống trọn vẹn với những khoảnh khắc tươi đẹp của hiện tại.
4. Luyện tập
- Tìm các từ láy trong bài thơ và phân tích tác dụng của hai từ em thích nhất.
- Nhan đề "Mùa xuân chín" gợi cho em suy nghĩ gì?
- Viết đoạn văn khoảng 150 chữ về mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình trong khổ cuối.
